Bergama Halıları Bergama ve çevresinde 15. yüzyıla uzanan dokumacılık kültürü, günümüzde de bir çok köyün geçim kaynağı olarak varlığını sürdürmektedir.

BERGAMA HALILARI 

Erken devirlerden başlayarak günümüze gelen tarihsel bir süreçte , Anadolu Türkmen dokuyucusunun düz ve düğümlü dokuma yaygı kültürü içinde, kendine has renk ve desen yapısı ile ayrı bir kimliğe sahip Batı Anadolu Bergama Halıları ile ilgili olarak güzel araştırmalar yapılmış durumda.

Bergama sevdalısı kültür adamı Osman Bayatlı'dan başlayarak birçok araştırmacı, Bergama düz ve düğümlü yaygıları konusunda son dönemi kapsayan araştırmalar ve yayınlar yaparak konuya dikkatleri çekmiş konumdalar. Daha önemlisi, çok önemli miktardaki yayında yer alan, özellikle yurtdışı Müze ve özel koleksiyon sahiplerinin koleksiyonlarındaki kıymetli Batı Anadolu Bergama çevresi halıları, sadece Türkiye'de konuya ilgi duyanların değil , Avrupa ve Amerika'da konuya ilgi duyanların tanıdığı bir Anadolu geleneksel dokuma tip ve karakterini gündeme getirmiş durumda.

Ancak; bütün bu çalışmalar içinde, erken devirlerden günümüze bütün bir Bergama Halılarının kimliğini ve karakteristiğini bulmak, veya daha derin düşünüldüğünde; Bergama'yı Bergama yapan ve farklı kılan Bergamalı dokuyucunun estetik dünyasına yönelmek gerektiğinde , bütün bu halıları gerek yurtiçi, gerek yurtdışı yayınlardan takip etmek veya; Avrupa'dan Amerika'ya değin geniş bir coğrafyada Batı Anadolu'dan , büyük bir ihtimalle de Bergama'dan ithal edilmiş bu nadide Bergama Halılarına tek tek ulaşmak gerekiyor.

YAĞCIBEDİR TÜRKMEN GRUBU HALILARI

Yağcıbedir olarak tanınan oymak Balıkesir ve Bergama çevresinde 24 köyde yerleşmiştir. Bir zamanlar orduya yay imal etmelerinden dolayı Yaycıbedir olarak tanınan bölge zamanla değişerek Yağcıbedir'e değişmiştir. Bergama'nın batısında Geyik dağının eteklerindeki Mazılı, Çağlan, Kıroba, Kocaoba Samanlık gibi köylerde; halı, kilim, heybe, torba, çuval ve çul dokunmaktadır.

Yağcıbedir halılarının eskileri ve iyileri zarif ve güzeldir. 100 cm2'de 800-1000 düğüm vardır. Renk olarak mavi, fes rengi güvez ve koyu kırmızı kullanılmaktadır. Bu renkleri uzun süre muhafaza ederler. Ekseriyetle 80*120 cm ebatlarındadır.

Yaklaşık 80 90 yıl öncesine kadar Bergama çevresi Yağcıbedir dokumalarında kullanılan ilmek ipi renklerini Osman Bayatlı şu şekilde derlemiş bulunmaktadır.

Meşe kabuğu: Kahverengi ve siyah boyar
Palamut tırnağı: Siyah boyar
Nar kabuğu: Kahverengi ve siyah boyar
Ceviz kabuğu: Kahverengi boyar
Kök boya: Vişne rengi boyar
Çömlek boya (çivit): Lacivert boyar
Asma yaprağı: Tazesi filizi, kartı sarı boyar
 
Bu boyaları sabitlemek için şap, tuz ve yoğurt suyunda paslandırılmış demirden faydalanılır. Yine sabitlemek için 3 gün süre ile gübreli toprak suyunda bekletmek te kullanılır.
 

KAZDAĞI TÜRKMEN GRUBU HALILARI

1860'lı yıllardan sonra Çanakkale Kaz Dağları yöresinde zorunlu iskan edilmiş Türkmen gruplarının halılarıdır.

Zeminlerinde yerleşmiş motiflere göre halılar isimlendirilmişlerdir.

Turnalı Çanakkale halıları
 
Çarklı elekli Çanakkale halıları
 
Elekli halılar ,Sarıbaş halılar
 
Çanakkale oklu halıları
 
Baratlı Çanakkale halıları
 

YUNTDAĞI TÜRKMEN GRUBU HALISI

19. Yüzyıla kadar Bergama ve köylerinde hemen hemen her evde dokuma tezgahı bulunmaktaydı. Bugün ise sadece 3 bölgesinde (Kozak,Yuntdağ, Yağcıbedir) dokumacılık kalmıştır.

Bergama'nın güneyinde 1084 rakımlı yutdağ yaylasında  bulunan 60 kadar köyden bilhassa Seklik, Atçılar, Sarıahmetler, Maldan, Süngülü, Pınqarköy, Karahüseyinli, İsmailli, Bayramcılar ve Yeniceköy'de halı, kilim, heybe ve torba dokunmaktadır. Yuntdağında dokunan halılar deveboynu, yeşilbaş ve düz biçim isimlerini alırlar. Renkler koyu kiraz kırmızısı, koyumavi ve natürel devetüyü rengidir.

YÜNCÜ KARAKEÇİLİ HALISI

Yüncü aşiretine ait Balıkesir İvrindi Bergama ve hatta Bursa çevresindeki köyler tam olarak tesbit edilememektedir. Kendilerine ait renk ve desen yapısı ile diğer türkmen gruplarından çok farklı halı ve kilim geleneği bulunan yüncülerin tıpki kimliklerini unuttukları gibi dokuma geleneklerini de unuttuklarını görüyoruz.

Yüncü halıları özellikle iç içe kancalı birbirine geçmeli madalyon orta zemini itibariyle İran ve Horasanda yerleşmiş Belucistan Türkmenlerinin halılarına benzemektedir.   

KOZAK HALISI

Kozak Bergama'ya bağlı bir yörenin adıdır. Fıstık Çamı ve çam ormanları ile ünlü bu bölge yörenin cennet köşelerinden biridir.

Bergama'nın kuzeyinde bulunan 500 rakımlı Kozak yaylasının 18 köyünden bir çoğunda halı, kilim, torma pamuk bezi dokunmaktadır. Eskiden her evde halı tezgahı olur ve küçük kızlar mutlaka halı ustrası (ilme bıçağı) kullanmasını öğrenirlerdi.

Kozak halıları küçük ebatları, Kozak çevresine has bordür ve zemin desenleri ile ayrı bir özellik arzederler.

SECCADELER

Mihrap desenli seccade örnekleri Bergama Müzesi'nin çok kıymetli ve yöreye özgü halı ve kilim kolleksiyonu içinde yer almaktadır. Halılar arasındada ayrı bir bölüm halinde ele alınmışlardır.

GEOMETRİK DESENLİ BERGAMA HALISI

Yakın Dönem Bergama halıları içinde ele alınan daha ilginç halılardan bazıları, zeminleri geometrik bölünmeler içinde değerlendirilmiş bu grupta yer alan halılar olmuştur. 

Bu bölümdeki halılar; geleneksel köy el halılarından farklı, daha merkezi, şehirli veya kentli Bergama'yı ve geleneksel dokumalarını işaret eder durumdaki halılardır.